Trosolwg a Chraffu

Mae gofyn i bob cyngor sefydlu o leiaf 1 pwyllgor trosolwg a chraffu. Mae mwy nag un gyda'r rhan fwyaf, er eu bod yn eu galw'n baneli neu'n ffora yn aml. Gan mai dim ond nifer bychan o'r cynghorwyr newydd yn 2008 fydd yn aelodau o'r cabinet/bwrdd gweithredol, bydd gofyn i'r rhan fwyaf gyflawni rôl sylweddol ynghylch trosolwg a chraffu. Mae'r pwyllgorau trosolwg a chraffu yn bwysig ynglŷn â gofalu bod y cynghorwyr gweithredol yn atebol am eu penderfyniadau a'u polisïau a safon gwasanaethau'r cyngor. Gallan nhw helpu hefyd i lunio ac adolygu polisïau yn ogystal â bwrw golwg dros faterion sy'n achosi pryder yn y gymuned a gweithgareddau cyrff cyhoeddus eraill.

Dyw pwyllgorau trosolwg a chraffu ddim yn ymwneud â phenderfynu ond maen nhw'n cael rhoi argymhellion i'r cabinet neu'r cyngor cyflawn. Ar ben hynny, gallan nhw fynnu bod cynghorwyr gweithredol ac uwch swyddogion yn ymddangos ger eu bron i ateb eu cwestiynau. Wrth fwrw golwg ar benderfyniadau, polisïau a gwaith, caiff y pwyllgorau gasglu tystiolaeth o amryw ffynonellau megis y cyhoedd, pobl sy'n defnyddio’r gwasanaethau, arbenigwyr annibynnol a chynrychiolwyr cyrff cyhoeddus eraill i gyfeirio eu canfyddiadau. Mewn rhai adolygiadau neu ymchwiliadau, gallai'r pwyllgor fod wrth ei waith dros rai misoedd.

Yn O^l i'r Brig